زمینی پیدا کردهاید، قیمتش هم معقول است و فکر ساخت یک نیروگاه خورشیدی یکمگاواتی به سرتان زده. اولین سؤالی که پیش از هر محاسبهٔ دیگری باید جواب بگیرد ساده است: زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی چقدر باید باشد و این قطعه اصلاً جای یک مگاوات را دارد؟
پاسخ کوتاه: زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی چند هکتار است؟
برای زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی، بازهٔ رایج در منابع فارسی حدود ۱٫۵ تا ۲٫۵ هکتار است؛ یعنی ۱۵ تا ۲۵ هزار متر مربع. با سازهٔ ثابت معمولاً به پایین این بازه نزدیکتر میشوید و با ردیاب (سازهٔ چرخان) به بالای آن. عدد دقیق را نقشهٔ چیدمان پنل روی همان زمین مشخص میکند.
این بازه یک برآورد اولیه است. دو زمین با مساحت سند یکسان ممکن است ظرفیت کاملاً متفاوتی بگیرند، و دلیلش در بخش بعد روشن میشود.

زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی: مساحت سند با سطح قابل نصب یکی نیست
عددی که روی سند نوشته شده کل محدودهٔ ملک است. ولی همهٔ این محدوده زیر پنل نمیرود. بخشی از زمین صرف حریم مرزها، جادهٔ دسترسی برای نصب و شستوشو، فنس محیطی، اتاقک تجهیزات و پست برق میشود. اگر نیروگاه به خط ۲۰ کیلوولت وصل شود، جای ترانسفورماتور و تجهیزات اتصال هم باید در نقشه دیده شود.
شکل زمین هم کم اثر ندارد. یک قطعهٔ تقریباً مربعی یا مستطیلی با ضلع بلند شرقیـغربی، ردیفهای بلند و منظم پنل را راحت در خود جا میدهد. زمین کشیده و باریک، چندتکه یا دارای گوشههای تیز، فضای مرده بیشتری دارد. ممکن است دو هکتار سند داشته باشید و در عمل فقط بخشی از آن قابل استفاده باشد.
یک نمونهٔ ملموس: اگر زمین شما ۲ هکتار است ولی شکلی نامنظم دارد و یک آبراهه از وسطش رد میشود، بهتر است پیش از خرید پنل، طراح نقشهٔ چیدمان واقعی را بکشد. ممکن است همین زمین برای ظرفیتی کمتر از یک مگاوات مناسب باشد.
اینکه خود زمین از نظر خاک، شیب، کاربری و فاصله تا شبکه مناسب هست یا نه، موضوع جداگانهای است که در مقالهٔ شرایط زمین برای نیروگاه خورشیدی مفصل بررسی شده است.
سازهٔ ثابت یا ردیاب؛ کدام زمین بیشتری میخواهد؟
نوع سازه یکی از عوامل اصلی در تعیین زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی است.
در سازهٔ ثابت، پنلها با زاویهای مشخص رو به جنوب نصب میشوند و تکان نمیخورند. در ردیاب تکمحوره، پنلها در طول روز همراه خورشید میچرخند. ردیاب تولید بیشتری دارد، ولی ردیفها باید فاصلهٔ بیشتری از هم داشته باشند تا در ساعات صبح و عصر روی هم سایه نیندازند.
به گفتهٔ گزارش آزمایشگاه ملی انرژیهای تجدیدپذیر آمریکا (NREL) دربارهٔ مصرف زمین نیروگاههای خورشیدی، سامانههای با سازهٔ ثابت بهطور میانگین حدود ۱۳ درصد زمین کمتری نسبت به ردیاب تکمحوره به ازای هر مگاوات مصرف کردهاند. همان گزارش برای نیروگاههای کوچک (۱ تا ۲۰ مگاوات) میانگین کل محدودهٔ سایت را حدود ۷٫۶ جریب انگلیسی (نزدیک ۳ هکتار) برای سازهٔ ثابت و ۸٫۷ جریب (حدود ۳٫۵ هکتار) برای ردیاب در هر مگاوات AC ذکر کرده است.
این عددها از پروژههایی آمده که تا سال ۲۰۱۲ ساخته شدهاند؛ آن زمان توان هر پنل خورشیدی خیلی کمتر از امروز بود. برای همین بازهٔ ۱٫۵ تا ۲٫۵ هکتاری که امروز در منابع فارسی دیده میشود با آن گزارش تناقضی ندارد. پنل پرتوانتر یعنی پنل کمتر و ردیف کوتاهتر برای همان یک مگاوات.
جدول متراژ تقریبی برای ظرفیتهای مختلف
جدول زیر با فرض همان بازهٔ ۱٫۵ تا ۲٫۵ هکتار برای هر مگاوات و بهصورت خطی محاسبه شده است. عددها برآورد اولیهاند و جای نقشهٔ چیدمان را نمیگیرند.
| ظرفیت نیروگاه | متراژ تقریبی زمین | به هکتار |
|---|---|---|
| ۱۰۰ کیلووات | ۱۵۰۰ تا ۲۵۰۰ متر مربع | ۰٫۱۵ تا ۰٫۲۵ |
| ۵۰۰ کیلووات | ۷۵۰۰ تا ۱۲۵۰۰ متر مربع | ۰٫۷۵ تا ۱٫۲۵ |
| ۱ مگاوات | ۱۵ تا ۲۵ هزار متر مربع | ۱٫۵ تا ۲٫۵ |
| ۵ مگاوات | ۷۵ تا ۱۲۵ هزار متر مربع | ۷٫۵ تا ۱۲٫۵ |
در عمل یعنی اینکه هرچه ظرفیت کوچکتر باشد، سهم جاده، فنس و حریم از کل زمین بیشتر میشود و برآورد خطی ممکن است کمی خوشبینانه باشد. در ظرفیتهای بزرگتر، تجهیزات مشترک بین ردیفهای بیشتری تقسیم میشوند و حساب کمی به نفع شما میچرخد.
توان پنل، پنل دوطرفه و فاصلهٔ ردیفها
سه عامل فنی بیشترین اثر را روی متراژ زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی دارند. اولی توان هر پنل است. هرچه توان هر پنل بالاتر باشد، برای رسیدن به یک مگاواتپیک (توان اسمی پنلها در شرایط استاندارد آزمایش) به پنل کمتری نیاز دارید.
دومی پنل دوطرفه است. این پنلها از پشت هم نور بازتابی زمین را میگیرند. برای اینکه پشت پنل نور کافی برسد، معمولاً ارتفاع سازه و فاصلهٔ ردیفها را کمی بیشتر میگیرند. پس تولید هر مگاوات بیشتر میشود، ولی صرفهجویی در زمین لزوماً اتفاق نمیافتد.
سومی و مهمترینش فاصلهٔ ردیفهاست. ردیف جلویی نباید در کوتاهترین روزهای زمستان روی ردیف پشتی سایه بیندازد. هرچه زاویهٔ نصب تندتر باشد، سایهٔ هر ردیف بلندتر است و فاصله باید بیشتر شود. در عرضهای جغرافیایی شمالیتر کشور، خورشید زمستان پایینتر است و این فاصله هم بیشتر میشود.

بهزبان ساده، اگر کسی بدون دانستن زاویهٔ نصب و نوع پنل به شما عدد قطعی متراژ داد، آن عدد را با احتیاط بپذیرید.
ظرفیت DC یا AC؛ اول مبنای محاسبه را روشن کنید
«یک مگاوات» میتواند دو معنا داشته باشد. ظرفیت DC جمع توان اسمی پنلهاست و ظرفیت AC توانی است که اینورترها به شبکه تحویل میدهند. در بیشتر نیروگاهها توان پنلها کمی بیشتر از توان اینورتر انتخاب میشود تا اینورتر در ساعات بیشتری از روز با ظرفیت کامل کار کند.
نتیجهٔ عملیاش این است که یک نیروگاه «۱ مگاوات AC» ممکن است پنلهایی بیشتر از ۱ مگاواتپیک داشته باشد و زمین بیشتری هم بخواهد. وقتی پیشنهاد قیمت یا متراژ میگیرید، بپرسید عدد بر چه مبنایی است. ظرفیتی که در قرارداد فروش برق و پروندهٔ ساتبا ثبت میشود باید با همان مبنایی که برای زمین حساب کردهاید جور باشد.
آیا ۱ هکتار برای نیروگاه ۱ مگاواتی کافی است؟
برای زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی، یک هکتار در بیشتر موارد کم است. با پایینترین برآوردهای رایج هم یک مگاوات به حدود ۱٫۵ هکتار نیاز دارد. بعضی منابع فارسی حداقل ۱٫۲ هکتار را هم ذکر کردهاند، که آن هم بیشتر از یک هکتار است.
اگر یک هکتار زمین دارید، دو مسیر منطقی پیش رو دارید. یا ظرفیت را کمتر بگیرید، مثلاً در حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلووات، یا از طراح بخواهید با پنل پرتوان، سازهٔ ثابت و چیدمان فشرده بررسی کند تا چه ظرفیتی واقعاً جا میشود. ما ترجیح میدهیم ظرفیت را با زمین تطبیق دهید تا اینکه ردیفها را آنقدر به هم نزدیک کنید که زمستانها روی هم سایه بیندازند؛ تولید ازدسترفته در طول سالها از صرفهجویی زمین گرانتر تمام میشود.
یک حساب سرانگشتی برای زمین خودتان
پیش از تماس با طراح، میتوانید با یک حساب ساده تصویر اولیهای از ظرفیت زمین خود بگیرید. سه قدم کافی است.
قدم اول، مساحت قابل استفاده را جدا کنید. از مساحت سند، بخشهایی را که قطعاً زیر پنل نمیروند کم کنید: حاشیهٔ مرزها، مسیر ورودی، آبراهه یا عارضهای که از زمین رد میشود و گوشههای باریک. اگر زمین شما ۳ هکتار سند دارد ولی نیم هکتارش آبراهه و گوشهٔ نامنظم است، با ۲٫۵ هکتار جلو بروید.
قدم دوم، این عدد را بر بازهٔ ۱٫۵ تا ۲٫۵ هکتار برای هر مگاوات تقسیم کنید. برای همان ۲٫۵ هکتار، حاصل بین ۱ و حدود ۱٫۷ مگاوات میشود. عدد پایینتر را مبنای برنامهریزی مالی بگذارید و عدد بالاتر را سقف خوشبینانه بدانید.
قدم سوم، نتیجه را با ظرفیتی که میخواهید در پرونده ثبت کنید مقایسه کنید. اگر فاصلهٔ زیادی دارد، یا ظرفیت را کم کنید یا پیش از هر تعهدی نقشهٔ چیدمان بگیرید.
برای شرایط واقعی شما این حساب فقط یک فیلتر اولیه است. کمک میکند زمینی را که از اول کوچک است زود کنار بگذارید و وقت و هزینهٔ طراحی را برای زمینی بگذارید که شانس واقعی دارد. وقتی پای خرید زمین یا امضای قرارداد در میان است، فقط به نقشهٔ چیدمانی که روی نقشهٔ برداری همان زمین کشیده شده اعتماد کنید.
از متراژ تا شروع پروژه
وقتی مطمئن شدید زمین از نظر مساحت جای ظرفیت موردنظر را دارد، قدم بعدی بررسی شرایط فنی و حقوقی زمین است. بعد از آن نوبت ثبتنام و گرفتن مجوز میرسد که مراحلش را در راهنمای ثبتنام در سامانهٔ مهرسان آوردهایم. اگر ظرفیت موردنظرتان کوچک است و هنوز بین سقف و زمین تصمیم نگرفتهاید، مقایسهٔ نیروگاه پشت بامی یا زمینی را هم ببینید.
وقتی مساحت زمین مشخص شد، سؤال بعدی هزینه است. عوامل مؤثر و تفکیک هزینه را در هزینه احداث نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی بخوانید.
برای تأمین هزینه هم میتوانید از وام نیروگاه خورشیدی کمک بگیرید؛ جزئیات شرایط و مدارک در راهنمای دریافت وام نیروگاه خورشیدی آمده است.
پرسشهای پرتکرار
نیروگاه ۱ مگاواتی چند هکتار زمین لازم دارد؟
بازهٔ رایج در منابع فارسی ۱٫۵ تا ۲٫۵ هکتار است. سازهٔ ثابت معمولاً زمین کمتری از ردیاب میخواهد و شکل زمین و حریمها عدد نهایی را تغییر میدهند.
متراژ زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی چقدر است؟
حدود ۱۵ تا ۲۵ هزار متر مربع برای هر مگاوات. این عدد شامل جاده، فنس و تجهیزات هم میشود و با نقشهٔ چیدمان دقیقتر میشود.
آیا با ۱ هکتار زمین میتوان نیروگاه ۱ مگاواتی ساخت؟
معمولاً نه. یک هکتار برای ظرفیتی کمتر، حدود نیم مگاوات، مناسبتر است؛ مگر اینکه طراح با چیدمان دقیق نشان دهد ظرفیت بیشتری بدون سایهاندازی جا میشود.
ردیاب خورشیدی چقدر زمین بیشتری میخواهد؟
به گفتهٔ گزارش NREL، سازهٔ ثابت بهطور میانگین حدود ۱۳ درصد زمین کمتری از ردیاب تکمحوره به ازای هر مگاوات مصرف میکند. در مقابل، ردیاب تولید بیشتری دارد.
چرا مبنای DC یا AC در محاسبهٔ زمین مهم است؟
چون زمین را پنلها اشغال میکنند و توان پنلها (DC) معمولاً کمی بیشتر از توان اینورتر (AC) است. اگر ظرفیت قرارداد AC باشد، زمین را باید برای توان کامل پنلها حساب کنید.
پس جواب سؤال اول این است: برای زمین نیروگاه خورشیدی ۱ مگاواتی روی ۱٫۵ تا ۲٫۵ هکتار زمین با شکل مناسب حساب کنید و عدد نهایی را از نقشهٔ چیدمان بگیرید. اگر میخواهید بدانید زمین شما برای چه ظرفیتی مناسب است و هزینه و تسهیلاتش چقدر میشود، کارشناسان الویا در صفحهٔ نیروگاه خورشیدی الویا راهنماییتان میکنند.
2 پاسخ