تجهیزات تابلو برق خورشیدی؛ راهنمای فیوز DC، SPD، حفاظت AC و سیستم ارت
مهدی حیدری

نویسنده:

تجهیزات تابلو برق خورشیدی؛ راهنمای فیوز DC، SPD، حفاظت AC و سیستم ارت

تجهیزات تابلو برق خورشیدی مجموعه‌ای از قطعات حفاظتی مانند فیوز DC، سرج ارستر (SPD)، کلید جداساز، کلیدهای MCB/MCCB، RCD و شینه ارت هستند که در تابلوهای DC و AC نیروگاه قرار می‌گیرند و وظیفه حفاظت، جداسازی و توزیع مدارهای سیستم فتوولتائیک را بر عهده دارند.

یک نیروگاه خورشیدی فقط از پنل و اینورتر تشکیل نمی‌شود. بین پنل‌های فتوولتائیک و اینورتر و همچنین بین اینورتر و شبکه یا مصرف‌کننده، مجموعه‌ای از تجهیزات حفاظتی قرار می‌گیرد که وظیفه آن‌ها محدود کردن اثر اتصال کوتاه، اضافه‌جریان، اضافه‌ولتاژهای گذرا، خطاهای الکتریکی و شرایط غیرعادی شبکه است.

به همین دلیل، انتخاب تجهیزات تابلو برق خورشیدی را نباید صرفاً بر اساس قیمت انجام داد. فیوز DC، سرج ارستر، کلید جداساز، تجهیزات حفاظت AC، سیستم ارت و حتی بدنه تابلو باید با ولتاژ، جریان، تعداد استرینگ‌ها، نوع اینورتر، محل نصب و ساختار اتصال زمین پروژه هماهنگ باشند.

پاسخ کوتاه: در یک نیروگاه خورشیدی خانگی متصل به شبکه، تابلو DC معمولاً فیوز gPV (وقتی بیش از دو استرینگ موازی باشد)، سرج ارستر مخصوص PV و کلید جداساز DC دارد و تابلو AC شامل کلید مینیاتوری یا MCCB، سرج ارستر سمت AC و در صورت نیاز RCD است؛ همهٔ این تجهیزات به شینهٔ ارت و سیستم اتصال زمین وصل می‌شوند. دستورالعمل فنی نصب سامانه‌های فتوولتائیک بامی ساتبا برای نیروگاه‌های بامی تا ۲۰۰ کیلووات حداقل‌هایی مثل درجهٔ حفاظت IP55 برای تابلو DC و سرج ارستر تایپ ۲ (یا تایپ ۱+۲ در ساختمان دارای صاعقه‌گیر خارجی) را تعیین کرده است؛ اندازهٔ دقیق هر قطعه را مشخصات پنل و اینورتر تعیین می‌کند.

این مقاله در مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شد.

برای دیدن بقیهٔ اجزای نیروگاه (پنل، اینورتر، باتری و استراکچر) در یک صفحه، به دستهٔ تجهیزات خورشیدی سر بزنید؛ این مقاله فقط روی تابلو برق خورشیدی و تجهیزات حفاظتی تمرکز دارد.

نکته مهم: مقادیر فنی مانند جریان فیوز، ولتاژ SPD، نوع RCD و مشخصات سیستم ارت را نمی‌توان برای همه نیروگاه‌ها یکسان تعیین کرد. طراحی نهایی باید بر اساس مشخصات پنل و اینورتر، آرایش سیستم، شرایط نصب، استانداردهای قابل‌اعمال و دستورالعمل سازنده انجام شود.

تابلو برق خورشیدی چیست؟

تابلو برق خورشیدی مجموعه‌ای از تجهیزات الکتریکی است که برای حفاظت، جداسازی، توزیع و مدیریت مدارهای DC و AC یک سیستم فتوولتائیک استفاده می‌شود.

در یک سیستم متصل به شبکه (برای مقایسه با سیستم مستقل از شبکه، تفاوت آنگرید و آفگرید را ببینید)، مسیر انرژی به‌صورت ساده چنین است:

پنل‌های خورشیدی ←تابلو حفاظت DC ← اینورتر ← تابلو حفاظت AC ←شبکه یا بار

در نیروگاه‌های کوچک ممکن است بخشی از تجهیزات حفاظتی داخل خود اینورتر قرار گرفته باشد. در پروژه‌های بزرگ‌تر نیز معمولاً با چند تابلو و چند سطح حفاظت روبه‌رو هستیم.

جدول تجهیزات اصلی تابلو برق نیروگاه خورشیدی

تجهیز سمت سیستم وظیفه اصلی مهم‌ترین پارامتر انتخاب استاندارد/مرجع مرتبط
فیوز gPV DC حفاظت در برابر اضافه‌جریان و خطا ولتاژ DC، جریان نامی، ظرفیت قطع و شرایط مدار IEC 60269-6
پایه فیوز DC نگهداری و اتصال فیوز ولتاژ، جریان و سازگاری با فیوز متناسب با فیوز
SPD خورشیدی DC محدود کردن اضافه‌ولتاژ گذرا Uc، سطح حفاظت، جریان تخلیه و نوع SPD IEC 61643-31
کلید جداساز DC ایزوله کردن آرایه PV ولتاژ و جریان DC و قابلیت قطع مشخصات سازنده/استاندارد مربوطه
MCB / MCCB AC حفاظت در برابر اضافه‌جریان و اتصال کوتاه جریان، قدرت قطع، تعداد پل استاندارد تجهیز
RCD / RCCB AC حفاظت در برابر جریان نشتی نوع RCD، جریان نامی و حساسیت IEC 60364-7-712 و مشخصات اینورتر
SPD سمت AC AC حفاظت در برابر اضافه‌ولتاژ گذرا نوع، ولتاژ و جریان تخلیه استانداردهای SPD
شینه ارت AC/DC ایجاد مسیر اتصال زمین و هم‌بندی سطح مقطع، جریان خطا و طراحی سیستم طراحی پروژه
بدنه تابلو هر دو حفاظت مکانیکی و محیطی تجهیزات IP، جنس، تهویه و شرایط محیط متناسب با محل نصب

به‌زبان ساده، فیوز، سرج ارستر و کلید جداساز سمت DC از پنل‌ها تا ورودی اینورتر کار می‌کنند و کلید مینیاتوری، RCD و سرج ارستر سمت AC از خروجی اینورتر تا کنتور؛ شینهٔ ارت هم هر دو بخش را به سیستم زمین می‌رساند.

تابلو برق DC چه کاری انجام می‌دهد؟

تابلو DC در مسیر بین آرایه خورشیدی و اینورتر قرار می‌گیرد و بسته به طراحی سیستم معمولاً این تجهیزات را در خود دارد:

  • فیوزهای DC یا فیوزهای gPV
  • پایه فیوز
  • SPD یا سرج ارستر DC
  • کلید جداساز DC
  • ترمینال‌ها و شینه‌ها
  • تجهیزات اندازه‌گیری و مانیتورینگ

دستورالعمل فنی ساتبا یک استثنای کاربردی هم دارد: اگر تعداد استرینگ‌ها با ورودی‌های اینورتر برابر باشد و اینورتر کلید DC و حفاظت اضافه‌ولتاژ داخلی (حداقل تایپ ۲، یا تایپ ۱+۲ برای ساختمان دارای صاعقه‌گیر خارجی) داشته باشد، هر استرینگ می‌تواند مستقیم به اینورتر وصل شود و تابلو DC حذف شود؛ به شرطی که دفترچهٔ اینورتر هم این اتصال را صریحاً مجاز بداند. اگر در این حالت طول کابل بیش از ۱۰ متر باشد، سرج ارستر مناسب در مسیر لازم است.

تابلو برق AC چه کاری انجام می‌دهد؟

تابلو AC در سمت خروجی اینورتر قرار می‌گیرد و تجهیزات حفاظتی موردنیاز مدار AC را در خود جای می‌دهد؛ از جمله:

  • MCB یا MCCB
  • SPD سمت AC
  • RCD/RCCB در صورت نیاز طراحی
  • تجهیزات حفاظت و کنترل شبکه
  • شینه‌های نول و ارت
  • ترمینال‌ها و تجهیزات جانبی

بنابراین، تابلو DC و تابلو AC دو نقش متفاوت دارند و انتخاب تجهیزات هرکدام باید بر اساس همان بخش از مدار انجام شود.

تجهیزات تابلو برق DC خورشیدی

۱. فیوز DC خورشیدی و فیوز gPV

یکی از مهم‌ترین تجهیزات حفاظتی در سمت DC، فیوز مخصوص سیستم فتوولتائیک است.

فیوزهای PV برای شرایط کاری مدارهای خورشیدی طراحی شده‌اند و ویژگی‌های آن‌ها با فیوزهای معمولی مدارهای AC یکسان نیست. استاندارد IEC 60269-6 الزامات تکمیلی فیوزهای مورد استفاده برای حفاظت سیستم‌های فتوولتائیک را پوشش می‌دهد و این استاندارد برای مدارهای PV تا ۱۵۰۰ ولت DC کاربرد دارد.

فیوز gPV چه کاری انجام می‌دهد؟

فیوز gPV برای حفاظت مدارهای PV در برابر شرایط اضافه‌جریان، از جمله جریان‌های ناشی از خطا، طراحی شده است.

این موضوع در آرایه‌هایی که چند استرینگ به‌صورت موازی قرار گرفته‌اند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا در شرایط خطا ممکن است جریان استرینگ‌های دیگر به سمت استرینگ معیوب جاری شود.

فیوز خورشیدی را چگونه انتخاب کنیم؟

انتخاب فیوز فقط با یک فرمول ثابت مانند «۱.۵ برابر Isc» انجام نمی‌شود.

در طراحی باید حداقل موارد زیر بررسی شوند:

  • Isc پنل
  • حداکثر جریان مجاز فیوز سری پنل
  • جریان طراحی مدار
  • ولتاژ مدار
  • تعداد استرینگ‌های موازی
  • دمای محیط و شرایط نصب
  • مشخصات پایه فیوز
  • ظرفیت قطع فیوز
  • الزامات سازنده پنل و اینورتر

بنابراین، عدد درج‌شده روی فیوز باید با شرایط واقعی مدار هماهنگ باشد و انتخاب نزدیک‌ترین عدد به جریان اتصال کوتاه پنل کافی نیست.

دستورالعمل فنی ساتبا برای نیروگاه‌های بامی یک بازهٔ مشخص تعیین کرده است: جریان نامی فیوز استرینگ باید دست‌کم ۱٫۴ برابر جریان اتصال کوتاه استرینگ باشد و از «حداکثر فیوز سری مجاز» در دیتاشیت پنل بیشتر نشود. طبق همین دستورالعمل، اگر بیش از دو استرینگ در یک آرایه موازی شوند، برای هر استرینگ دو فیوز gPV (یکی برای قطب مثبت و یکی برای قطب منفی) لازم است و کلید مینیاتوری DC به‌دلیل حفاظت نامناسب در برابر جریان برگشتی، جایگزین فیوز استرینگ نیست.

نکته خرید: روی بدنه یا دیتاشیت فیوز، نوع PV/gPV، ولتاژ DC، جریان نامی و استاندارد مربوط به آن را بررسی کنید.

۲. سرج ارستر خورشیدی یا SPD

سرج ارستر خورشیدی (Solar SPD) وظیفه دارد در برابر اضافه‌ولتاژهای گذرایی که می‌توانند در اثر صاعقه یا سایر پدیده‌های گذرا در سیستم ایجاد شوند، از تجهیزات حساس مانند اینورتر محافظت کند.

استاندارد IEC 61643-31 به‌طور اختصاصی الزامات و روش‌های آزمون SPDهای مورد استفاده در سمت DC سیستم‌های فتوولتائیک تا ۱۵۰۰ ولت DC را مشخص می‌کند.

همچنین IEC 61643-32 اصول انتخاب، نصب و هماهنگی SPDها را در سیستم‌های PV پوشش می‌دهد. این استاندارد حتی تفاوت شرایط سیستم‌های نصب‌شده روی ساختمان و نیروگاه‌های زمینی را در نظر می‌گیرد.

SPD نوع ۱ و نوع ۲ چه تفاوتی دارند؟

به‌صورت ساده:

  • Type 1: برای شرایطی که خطر جریان صاعقه مستقیم یا بخشی از آن در سیستم حفاظت در برابر صاعقه وجود دارد، کاربرد دارد.
  • Type 2: برای حفاظت در برابر اضافه‌ولتاژهای گذرا و القایی در تابلوها و مدارهای الکتریکی استفاده می‌شود.
  • در برخی طراحی‌ها، بسته به ارزیابی ریسک و ساختار سیستم، ترکیب Type 1+2 مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بنابراین نمی‌توان گفت تمام نیروگاه‌های خورشیدی الزاماً باید یک مدل خاص از SPD را استفاده کنند.

معیار دستورالعمل ساتبا برای نیروگاه‌های بامی روشن است: اگر ساختمان یا محیط نیروگاه میله یا صاعقه‌گیر خارجی داشته باشد، سرج ارستر سمت DC و AC باید کلاس B+C (تایپ ۱+۲) باشد و اگر صاعقه‌گیر خارجی وجود نداشته باشد، سرج ارستر کلاس C (تایپ ۲) در تابلو کافی است.

SPD خورشیدی چگونه انتخاب می‌شود؟

هنگام انتخاب SPD سمت DC، این پارامترها اهمیت دارند:

  • حداکثر ولتاژ سیستم PV
  • ولتاژ کاری مجاز SPD
  • سطح حفاظت ولتاژی
  • جریان تخلیه و جریان ضربه‌ای
  • نوع SPD
  • ساختار اتصال زمین
  • محل نصب SPD
  • فاصله SPD تا تجهیز مورد حفاظت
  • هماهنگی با SPDهای دیگر

یک اشتباه رایج این است که فقط عبارت «1000V DC» را روی محصول ببینیم و آن را برای هر سیستم 1000 ولتی مناسب بدانیم. انتخاب SPD باید با آرایش واقعی سیستم و مشخصات الکتریکی آن انجام شود.

طبق دستورالعمل ساتبا، ولتاژ نامی سرج ارستر سمت DC باید دست‌کم ۲۰ درصد بالاتر از ولتاژ مدار باز استرینگ‌ها (بدون ضرایب دمایی) باشد و برای هر MPPT اینورتر حداقل یک سرج ارستر در ورودی DC نصب شود؛ اگر کابل استرینگ تا اینورتر بیش از ۱۰ متر باشد، یک سرج ارستر دیگر هم در خروجی استرینگ لازم است.

۳. کلید جداساز یا دیسکانکتور DC

کلید جداساز DC برای جدا کردن بخش DC از مدار و فراهم کردن شرایط ایمن‌تر برای تعمیر، نگهداری و سرویس تجهیزات استفاده می‌شود.

این کلید باید برای ولتاژ و جریان DC واقعی مدار مناسب باشد.

نکته مهم این است که وجود کلید DC داخلی در برخی اینورترها لزوماً به این معنی نیست که تمام پروژه‌ها به یک پیکربندی یکسان نیاز دارند. طراحی تابلو باید با توجه به اینورتر، محل نصب، الزامات پروژه و دسترسی برای سرویس انجام شود.

اگر اینورتر کلید قطع بار DC نداشته باشد، دستورالعمل ساتبا نصب یک کلید قطع زیر بار DC با جریان نامی مناسب را در تابلو DC و قبل از اینورتر الزامی می‌داند. همین کلید هنگام شست‌وشو و سرویس دوره‌ای هم به کار می‌آید؛ برای برآورد این کارها، هزینه نگهداری نیروگاه خورشیدی خانگی را ببینید.

تجهیزات تابلو برق AC خورشیدی

بعد از اینورتر، برق DC به AC تبدیل شده و وارد بخش AC می‌شود. تجهیزات حفاظتی این بخش با تجهیزات سمت DC متفاوت هستند.

۱. کلید MCB یا MCCB

کلید حفاظتی AC وظیفه حفاظت مدار در برابر شرایطی مانند اضافه‌جریان و اتصال کوتاه را بر عهده دارد.

انتخاب آن به موارد زیر وابسته است:

  • جریان خروجی اینورتر
  • تک‌فاز یا سه‌فاز بودن سیستم
  • سطح ولتاژ
  • جریان اتصال کوتاه احتمالی
  • قدرت قطع موردنیاز
  • مشخصات شبکه
  • شرایط نصب

برای نیروگاه‌های بامی، دستورالعمل فنی ساتبا در خروجی اینورتر کلید مینیاتوری تیپ B را تعیین کرده است (برای اینورتر تک‌فاز دوپل یا تک‌پل و برای اینورتر سه‌فاز چهارپل یا سه‌پل، بسته به سیستم TN-C-S یا TN-C) و جریان کلید باید دست‌کم ۲۵ درصد بیشتر از جریان نامی خروجی AC اینورتر باشد. پس توصیهٔ رایج «همیشه MCB تیپ C» با این دستورالعمل جور درنمی‌آید و قدرت قطع کلید را هم باید با جریان اتصال کوتاه محل نصب سنجید.

۲. محافظ جان یا RCD/RCCB

RCD برای تشخیص جریان نشتی و کاهش خطر برق‌گرفتگی استفاده می‌شود؛ اما انتخاب نوع آن در سیستم‌های فتوولتائیک موضوعی تخصصی‌تر از یک انتخاب ساده AC یا DC است.

در IEC 60364-7-712، انتخاب RCD برای مدار AC سیستم PV به ساختار اینورتر و وجود یا نبود جداسازی بین سمت AC و DC و همچنین دستورالعمل سازنده بستگی دارد. در برخی شرایط Type B موردنیاز است، اما نمی‌توان گفت Type B در تمام سیستم‌های خورشیدی بدون استثنا اجباری است.

بنابراین هنگام انتخاب RCD باید:

  1. مشخصات اینورتر بررسی شود.
  2. دستورالعمل سازنده خوانده شود.
  3. نوع جریان نشتی احتمالی مشخص شود.
  4. الزامات استاندارد پروژه بررسی شود.

۳. SPD سمت AC

حفاظت در برابر اضافه‌ولتاژ فقط به سمت DC محدود نمی‌شود.

بسته به طراحی سیستم و ارزیابی ریسک، ممکن است در سمت AC نیز SPD موردنیاز باشد.

انتخاب SPD سمت AC به این عوامل بستگی دارد:

  • ولتاژ شبکه
  • سیستم تک‌فاز یا سه‌فاز
  • نوع اتصال
  • سطح خطر صاعقه
  • ساختار سیستم ارت
  • محل نصب تابلو
  • هماهنگی با سایر SPDها

در دستورالعمل ساتبا، ولتاژ کاری (Uc) سرج ارستر سمت AC حداکثر ۲۸۰ ولت و استاندارد آن IEC 61643-11 تعیین شده و نصب آن در نقطهٔ اتصال به شبکه (تابلو کنتور) لازم است؛ اگر کابل خروجی اینورتر تا این نقطه بیش از ۱۰ متر باشد، یک سرج ارستر AC دیگر هم کنار اینورتر یا تابلو تجمیع اینورترها نصب می‌شود.

مسیر حفاظت الکتریکی یک نیروگاه خورشیدی

تجهیزات تابلو برق خورشیدی و مسیر حفاظت الکتریکی یک نیروگاه خورشیدی
مسیر حفاظت الکتریکی یک نیروگاه خورشیدی

چاه ارت نیروگاه خورشیدی؛ بخش مهم سیستم حفاظت

یکی از اشتباهات رایج در طراحی نیروگاه خورشیدی این است که سیستم ارت صرفاً به‌عنوان یک «چاه» دیده شود.

در واقع، سیستم اتصال زمین نیروگاه یک مجموعه مهندسی شامل الکترود زمین، هادی‌ها، شینه ارت، اتصالات و هم‌بندی بخش‌های فلزی است.

هدف آن ایجاد یک مسیر مناسب برای جریان‌های خطا و کمک به عملکرد صحیح سیستم حفاظتی نیروگاه خورشیدی است.

چرا ارت برای SPD اهمیت دارد؟

SPD زمانی می‌تواند اضافه‌ولتاژ را به مسیر تخلیه مناسب هدایت کند که سیستم زمین و مسیر اتصال آن به‌درستی طراحی شده باشند.

به همین دلیل، خرید یک SPD با مشخصات بالا بدون توجه به مسیر اتصال آن به سیستم زمین، به‌تنهایی تضمین‌کننده حفاظت مطلوب نیست.

آیا مقاومت چاه ارت نیروگاه خورشیدی باید زیر ۲ اهم باشد؟

در نیروگاه‌های بامی مقیاس کوچک، عدد ۲ اهم از دستورالعمل فنی ساتبا می‌آید؛ اما با یک توضیح مهم.

طبق دستورالعمل فنی نصب سامانه‌های فتوولتائیک بامی ساتبا (بازنگری ۲، خرداد ۱۴۰۰؛ مختص مشترکین تا سقف ۲۰۰ کیلووات)، سیستم اتصال زمین نیروگاه می‌تواند با سیستم زمین ساختمان مشترک باشد و نصب الکترود جداگانه ضروری نیست؛ به شرط آن‌که سیستم مشترک شرایط مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان را داشته باشد. در همین دستورالعمل، حداکثر مقاومت مجاز نقطهٔ خنثی نسبت به زمین ۲ اهم تعیین شده است. اگر برای ناظر شرکت توزیع ثابت شود که شرایط زمین منطقه اجازهٔ رسیدن به این عدد را نمی‌دهد، می‌تواند با رابطهٔ محاسباتی دستورالعمل مقدار دیگری را مجاز کند که در هر حال نباید از ۵ اهم بیشتر باشد.

در عمل یعنی این‌که ۲ اهم برای نیروگاه خانگی متصل به شبکه یک هدف واقعی و قابل‌استناد است، اما تصمیم نهایی را نوع سیستم زمین، نتیجهٔ اندازه‌گیری و نظر ناظر شرکت توزیع تعیین می‌کند. نیروگاه‌های بزرگ‌تر و زمینی خارج از دامنهٔ این دستورالعمل‌اند و معیار سیستم زمین آن‌ها از طراحی همان پروژه می‌آید.

هم‌بندی تجهیزات فلزی نیروگاه

در یک سیستم PV، بخش‌های فلزی مختلف باید مطابق طراحی سیستم زمین و الزامات استاندارد، هم‌بندی شوند.

این بخش‌ها معمولاً عبارت‌اند از:

  • سازه فلزی پنل‌ها
  • فریم‌های فلزی ماژول‌ها در صورت نیاز طراحی
  • بدنه اینورتر
  • بدنه تابلوها
  • شینه ارت
  • سایر تجهیزات فلزی قابل‌دسترس

دستورالعمل ساتبا حداقل سطح مقطع هادی هم‌بندی مدول‌ها و سازه را ۶ میلی‌متر مربع برای هادی مسی و ۱۰ میلی‌متر مربع برای هادی آلومینیومی (بر اساس IEC 62548) تعیین کرده و می‌گوید استراکچر باید دست‌کم از ۲ نقطهٔ متفاوت به شینهٔ اصلی سیستم زمین وصل شود. این‌ها حداقل‌اند؛ سطح مقطع نهایی را طراحی حفاظت، نوع هادی، طول مسیر و شرایط نصب تعیین می‌کند.

استانداردهای مهم برای تجهیزات تابلو برق خورشیدی

اگر قصد خرید یا بررسی یک تابلو حفاظتی خورشیدی را دارید، اول مرجع رسمی ایرانی و بعد استانداردهای بین‌المللی پشتوانهٔ آن را بشناسید:

استاندارد

موضوع

دستورالعمل فنی نصب سامانه‌های فتوولتائیک بامی (ساتبا، TE-570-I-01)

مرجع رسمی طراحی و نصب نیروگاه‌های بامی تا ۲۰۰ کیلووات در ایران؛ از سیستم زمین تا مشخصات تابلو DC و AC

مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان

طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها، از جمله سیستم اتصال زمین مشترک با نیروگاه

IEC 60269-6

الزامات فیوزهای مورد استفاده در سیستم‌های فتوولتائیک

IEC 61643-31

الزامات و آزمون SPDهای سمت DC سیستم PV

IEC 61643-32

اصول انتخاب، نصب و هماهنگی SPD در سیستم‌های PV

IEC 60364-7-712

الزامات نصب الکتریکی سیستم‌های فتوولتائیک

IEC 60364-7-712 در ویرایش 2025 (اکتبر ۲۰۲۵) به‌روزرسانی شده و نسخه جدید جایگزین ویرایش 2017 شده است؛ بنابراین در پروژه‌های جدید باید آخرین ویرایش قابل‌اعمال و سایر الزامات محلی نیز بررسی شوند.

چک‌لیست خرید تجهیزات تابلو برق خورشیدی

اگر قرار است برای یک نیروگاه خورشیدی تابلو حفاظتی خریداری کنید، فقط قیمت تابلو را مقایسه نکنید.

این موارد را بررسی کنید:

چه چیزی را چک کنیم؟

هنگام خرید چه چیزی را بررسی کنیم؟ اشتباه رایج
فیوز DC gPV، ولتاژ DC، جریان، ظرفیت قطع استفاده از فیوز صرفاً بر اساس آمپراژ
SPD DC Type، Uc، Up، جریان تخلیه انتخاب فقط بر اساس «1000V»
کلید DC ولتاژ، جریان و قابلیت قطع DC استفاده از کلید نامتناسب با DC
MCB/MCCB جریان، قدرت قطع و مشخصات خروجی اینورتر تجویز یک تیپ ثابت برای همه پروژه‌ها
RCD نوع جریان نشتی و الزامات اینورتر فرض اینکه Type B همیشه اجباری است
بدنه IP (حداقل IP55 برای تابلو DC طبق ساتبا)، آب‌بندی، تهویه و جنس انتخاب IP فقط بر اساس عدد بالاتر
ارت طراحی سیستم زمین و هم‌بندی تمرکز صرف روی مقاومت یک چاه
مونتاژ ترمینال‌بندی، سیم‌کشی، لیبل و نقشهٔ چون‌ساخت (as-built) داخل تابلو خرید تابلو صرفاً بر اساس برند قطعات

۱. مشخصات الکتریکی

  • ولتاژ DC تابلو
  • جریان نامی
  • تعداد ورودی‌ها و استرینگ‌ها
  • ولتاژ و جریان خروجی AC
  • تک‌فاز یا سه‌فاز بودن
  • قدرت قطع تجهیزات حفاظتی

۲. فیوزهای DC

بررسی کنید:

  • نوع PV/gPV
  • ولتاژ DC
  • جریان نامی
  • استاندارد
  • ظرفیت قطع
  • هماهنگی با پنل و اینورتر

۳. SPD

بررسی کنید:

  • سمت DC یا AC
  • Type
  • ولتاژ کاری
  • سطح حفاظت
  • جریان تخلیه
  • هماهنگی با سیستم زمین
  • امکان تعویض کارتریج در مدل‌های قابل‌تعویض

۴. کلید جداساز DC

بررسی کنید:

  • ولتاژ DC
  • جریان DC
  • تعداد پل
  • قابلیت قطع در شرایط موردنظر
  • دسترسی مناسب برای سرویس

۵. بدنه تابلو

در تابلوهای فضای باز، درجه حفاظت باید متناسب با محیط انتخاب شود. دستورالعمل ساتبا برای تابلو DC حداقل درجهٔ حفاظت IP55 و مطابقت با استاندارد ملی ۸۶۲۰ یا IEC 60670-24 را لازم می‌داند.

درجه IP بالاتر همیشه به‌تنهایی به معنی «تابلو بهتر» نیست؛ مهم این است که درجه حفاظت، جنس بدنه، آب‌بندی، گلندها، تهویه و شرایط محیطی با محل نصب هماهنگ باشند.

۶. سیم‌کشی داخلی

به این موارد توجه کنید:

  • نظم سیم‌کشی
  • شماره‌گذاری
  • ترمینال‌بندی
  • سطح مقطع هادی‌ها
  • استفاده صحیح از وایرشو و سرسیم
  • جداسازی مناسب مدارها
  • شینه ارت و نول
  • مسیر ورود و خروج کابل
  • نقشهٔ چون‌ساخت (as-built) داخل تابلو و نام‌گذاری تجهیزات و کابل‌ها مطابق آن
  • علائم هشدار روی تابلو

نمونه پیکربندی تابلو برق برای نیروگاه خورشیدی ۵ کیلووات

برای یک نیروگاه ۵ کیلووات، نمی‌توان بدون دانستن مشخصات پنل، اینورتر و تعداد استرینگ‌ها یک تابلو استاندارد واحد برای همه پروژه‌ها تجویز کرد.

اما یک پیکربندی نمونه می‌تواند شامل این اجزا باشد:

بخش

تجهیزات احتمالی

DC

فیوزهای gPV در صورت نیاز طراحی

DC

پایه فیوز

DC

SPD مخصوص PV

DC

کلید جداساز DC

AC

MCB یا MCCB

AC

SPD سمت AC در صورت نیاز

AC

RCD در صورت نیاز طراحی

مشترک

شینه ارت

مشترک

ترمینال‌های ورودی و خروجی

مشترک

گلند و تجهیزات آب‌بندی

مشترک

بدنه با IP متناسب با محیط

برای مقایسه، نمونه‌های تجاری موجود در بازار ایران برای تابلوهای ۵ تا ۱۰ کیلووات از ترکیب‌هایی مانند SPD DC، فیوزهای gPV و بدنه IP65 استفاده می‌کنند؛ اما این پیکربندی تجاری نباید بدون بررسی مشخصات پروژه به‌عنوان استاندارد اجباری همه نیروگاه‌ها تلقی شود.

یک نمونهٔ ملموس: اگر همین ۵ کیلووات با دو استرینگ به یک اینورتر دو MPPT وصل شود و اینورتر کلید DC و سرج ارستر داخلی داشته باشد، طبق استثنای دستورالعمل ساتبا ممکن است تابلو DC جداگانه لازم نباشد؛ اما اگر سه استرینگ یا بیشتر موازی شوند، فیوز gPV برای هر استرینگ الزامی می‌شود.

اشتباهات رایج هنگام خرید تابلو برق خورشیدی

استفاده از فیوز معمولی یا کلید مینیاتوری DC به‌جای فیوز PV

فیوز مدار PV باید برای شرایط DC و کاربرد فتوولتائیک مناسب باشد. استاندارد IEC 60269-6 دقیقاً برای الزامات فیوزهای حفاظت سیستم‌های PV تدوین شده و دستورالعمل ساتبا هم کلید مینیاتوری DC را برای حفاظت استرینگ مناسب نمی‌داند.

انتخاب SPD فقط بر اساس عدد ولتاژ

عبارت «SPD 1000V» به‌تنهایی برای انتخاب کافی نیست.

نوع SPD، ولتاژ کاری، سطح حفاظت، جریان تخلیه، ساختار سیستم و نحوه اتصال زمین نیز باید بررسی شوند.

اکتفا به عدد مقاومت چاه ارت

رسیدن به ۲ اهم مهم است، اما اگر سازه، فریم پنل‌ها و بدنهٔ تابلو و اینورتر درست هم‌بندی نشده باشند یا مسیر SPD تا شینهٔ ارت طولانی و نامناسب باشد، عدد خوب چاه ارت به‌تنهایی حفاظت مطلوب را تضمین نمی‌کند.

انتخاب RCD بدون بررسی دیتاشیت اینورتر

نوع RCD باید با فناوری اینورتر و الزامات نصب هماهنگ باشد. Type B در برخی شرایط ضروری است، اما قانون بدون استثنا برای تمام سیستم‌های PV نیست.

خرید تابلو بر اساس قیمت

دو تابلو ممکن است ظاهراً تجهیزات یکسانی داشته باشند، اما کیفیت قطعات، ظرفیت قطع، استاندارد، اصالت کالا، نحوه مونتاژ، سیم‌کشی و کیفیت اتصالات آن‌ها متفاوت باشد.

پرسش‌های متداول

تابلو برق خورشیدی چیست؟

تابلو برق خورشیدی مجموعه‌ای از تجهیزات حفاظتی، جداسازی و توزیع است که در سمت DC و AC سیستم فتوولتائیک برای حفاظت و کنترل مدار استفاده می‌شود؛ مثل فیوز gPV، سرج ارستر، کلید جداساز DC، کلید مینیاتوری، RCD و شینهٔ ارت.

تابلو DC نیروگاه خورشیدی کجا نصب می‌شود؟

تابلو DC در مسیر بین آرایهٔ پنل‌ها و اینورتر و تا حد امکان نزدیک اینورتر نصب می‌شود و بسته به طراحی شامل فیوز gPV، سرج ارستر و کلید جداساز DC است. طبق دستورالعمل فنی ساتبا، درجهٔ حفاظت این تابلو باید حداقل IP55 باشد.

آیا می‌توان از فیوز AC یا کلید مینیاتوری DC به‌جای فیوز PV استفاده کرد؟

نه. فیوز مدار PV باید برای ولتاژ و شرایط قطع DC و کاربرد فتوولتائیک تأیید شده باشد (فیوز gPV طبق IEC 60269-6). دستورالعمل فنی ساتبا هم کلید مینیاتوری DC را به‌دلیل حفاظت نامناسب در برابر جریان برگشتی، برای حفاظت استرینگ مناسب نمی‌داند.

فیوز gPV چیست؟

gPV نوعی فیوز تخصصی برای حفاظت مدارهای فتوولتائیک است که الزامات آن در IEC 60269-6 پوشش داده شده است.

جریان فیوز استرینگ خورشیدی چطور تعیین می‌شود؟

طبق دستورالعمل فنی ساتبا، جریان نامی فیوز gPV باید دست‌کم ۱٫۴ برابر جریان اتصال کوتاه استرینگ باشد و از حداکثر فیوز سری مجاز در دیتاشیت پنل بیشتر نشود. اگر بیش از دو استرینگ در یک آرایه موازی شوند، برای هر استرینگ دو فیوز (قطب مثبت و قطب منفی) لازم است.

سرج ارستر خورشیدی چیست؟

SPD خورشیدی تجهیزی برای محدود کردن اضافه‌ولتاژهای گذرا و تخلیهٔ جریان ناشی از آن‌ها به سیستم زمین است. برای SPD سمت DC سیستم PV، استاندارد اختصاصی IEC 61643-31 وجود دارد و ولتاژ نامی آن طبق دستورالعمل ساتبا باید دست‌کم ۲۰ درصد بالاتر از ولتاژ مدار باز استرینگ‌ها باشد.

آیا SPD نوع ۲ برای همه نیروگاه‌های خورشیدی کافی است؟

نه همیشه. طبق دستورالعمل فنی ساتبا برای نیروگاه‌های بامی، اگر میله یا صاعقه‌گیر خارجی وجود نداشته باشد، SPD تایپ ۲ (کلاس C) در تابلو DC و AC کافی است؛ اما اگر ساختمان صاعقه‌گیر خارجی دارد، SPD باید تایپ ۱+۲ (کلاس B+C) باشد.

آیا محافظ جان Type B در نیروگاه خورشیدی اجباری است؟

نمی‌توان این را بدون قید و شرط برای همهٔ سیستم‌ها گفت. طبق IEC 60364-7-712، نوع RCD به ساختار اینورتر، وجود یا نبود جداسازی بین سمت AC و DC و دستورالعمل سازنده بستگی دارد؛ پس اول دیتاشیت اینورتر را بررسی کنید.

چاه ارت نیروگاه خورشیدی باید چند اهم باشد؟

در نیروگاه‌های بامی تا ۲۰۰ کیلووات، دستورالعمل فنی ساتبا حداکثر مقاومت مجاز نقطهٔ خنثی نسبت به زمین را ۲ اهم تعیین کرده است. اگر شرایط زمین منطقه اجازهٔ رسیدن به این عدد را ندهد، ناظر شرکت توزیع می‌تواند با رابطهٔ محاسباتی دستورالعمل مقدار دیگری را مجاز کند که نباید از ۵ اهم بیشتر باشد. سیستم زمین نیروگاه می‌تواند با سیستم زمین ساختمان مشترک باشد.

برای نیروگاه ۵ کیلووات چه تابلو برق خورشیدی لازم است؟

پیکربندی تابلو به مشخصات پنل‌ها، تعداد استرینگ‌ها، اینورتر و تک‌فاز یا سه‌فاز بودن سیستم بستگی دارد. اگر تعداد استرینگ‌ها با ورودی‌های اینورتر برابر باشد و اینورتر کلید DC و سرج ارستر داخلی داشته باشد، طبق دستورالعمل ساتبا ممکن است تابلو DC حذف شود؛ حفاظت سمت AC (کلید مینیاتوری تیپ B با جریانی دست‌کم ۲۵ درصد بیشتر از جریان خروجی اینورتر و سرج ارستر AC) هم باید پیش‌بینی شود.

برای انتخاب تجهیزات مناسب نیروگاهتان مشاوره بگیرید

انتخاب فیوز، SPD، کلیدهای حفاظتی و سیستم ارت باید بر اساس مشخصات واقعی نیروگاه انجام شود. اگر در مرحله طراحی یا نصب نیروگاه خورشیدی هستید، مشخصات پنل‌ها، اینورتر و ظرفیت نیروگاه را بررسی کنید تا تجهیزات حفاظتی متناسب با پروژه انتخاب شوند. جهت مشاوره رایگان می‌توانید با شماره 04151611111 تماس بگیرید. اگر هنوز درخواست نیروگاه را ثبت نکرده‌اید، مراحل ثبت‌نام در سامانه مهرسان را ببینید؛ ثبت‌نام مهرسان مشتریان الویا را تیم الویا انجام می‌دهد.

جمع‌بندی

تابلو برق حفاظتی خورشیدی فقط یک جعبه شامل فیوز و سرج ارستر نیست. این تابلو بخشی از معماری حفاظت الکتریکی نیروگاه است و باید بین پنل، اینورتر، شبکه و سیستم اتصال زمین هماهنگی ایجاد کند.

برای انتخاب صحیح تجهیزات، چهار اصل را در نظر بگیرید:

  1. تجهیزات DC را بر اساس مشخصات واقعی آرایه PV انتخاب کنید.
  2. فیوزهای تخصصی PV و SPDهای مناسب سیستم خورشیدی را به‌کار ببرید.
  3. تجهیزات AC و RCD را با مشخصات اینورتر و شبکه هماهنگ کنید.
  4. سیستم ارت و هم‌بندی را به‌عنوان بخشی از کل سیستم حفاظت طراحی کنید.

در نهایت، یک تابلو استاندارد لزوماً گران‌ترین تابلو نیست؛ تابلوی مناسب، تابلویی است که تجهیزات آن با معماری واقعی نیروگاه، استانداردهای قابل‌اعمال و شرایط محل نصب هماهنگ شده باشند.

اگر در حال طراحی یا اجرای نیروگاه خورشیدی هستید، انتخاب تابلو حفاظتی باید در کنار انتخاب پنل، اینورتر (آنگرید یا هیبرید)، کابل، استراکچر و سیستم اتصال زمین انجام شود؛ چون عملکرد ایمن نیروگاه از هماهنگی این اجزا به دست می‌آید و کیفیت یک قطعه به‌تنهایی کافی نیست.

یک پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آخرین

مقالات

مشاوره

رایگان بگیرید:

فرم زیر را تکمیل کنید؛ کارشناسان الویا برای مشاوره رایگان با شما تماس می‌گیرند.